piątek, 3 marca 2023

30 listopada 1881 rok. Jędrzychowscy sprzedają dom w Dłużynie.

Minęło 44 lata od owego zimowego wieczoru, kiedy to w grudniu 1837 roku  umierający Bartłomiej Jędrzychowski spisał testament, w którym przekazał dom w Dłużynie swojemu synowi Stanisławowi. Pisałem o tym w poprzednim poście. Stanisław był od 8 lat żonatym mężczyzną. W 1829 roku poślubił Jadwigę Zglinieczonkę, pannę z Dłużyny. W styczniu 1838 roku zmarł stary Jędrzychowski. Od teraz to Stanisław gospodarzył w domu pod numerem 24 "b". W 1841 roku przyszła na świat Anna - córka Stanisława i Jadwigi. W 1858 roku w wieku zaledwie 52 lat zmarła Jadwiga. Już w następnym roku Stanisław poślubił Antoninę z domu Dolata. W 1858 roku Anna za zgodą rodziców (miała 17 lat) bierze ślub z Janem Stachowskim. Z tego związku w 1868 roku urodzi się moja praprababka Apolonia - późniejsza teściowa Czesława Bednarczyka. 


Jest 30 listopada 1881 rok. Jesienny Śmigiel zasypany jest liśćmi. W biurze tutejszego notariusza Teodora Geisflera ktoś rozpalił ogień w kominku. Za stołem miejsca zajęli: 

  • wspomniany notariusz, 
  • dwoje powołanych przez niego świadków czynności urzędowych tj. sługa sądowy Karol Wencel  i kancelista sądowy Hubert Kulher
  • gospodarz z Dłużyny Stanisław Jędrzychowski
  • żona Stanisława Antonina z Dolatów
  • córka Jędrzychowskich  Anna zamężna Stachowska
  • gospodarz z Dłużyny Jan Stachowski - mąż Anny
Stawający przed notariuszem zawarli następujący kontrakt kupna:

Małżonkowie Stanisław i Antonina z Dolatów Jędrzychowscy sprzedają jako zapisani właściciele ich nieruchomość w Dłużynie położoną i w księdze gruntowej zapisaną pod numerem 488* stawającym: Janowi i Annie z Jędzrychowskich Stachowiakom, którzy żyją razem we wspólności majątku. Nieruchomość stoi pod stawającą Anną z Jędrzychowskich Stachowską sześćset siedemdziesiąt dziewięć talarów, trzynaście srebrników, pięć i pół fenyga jako scheda po matce zapisanych. 

Nabywcy zobowiązują się sprzedającym dać aż do ich śmierci wolne pomieszkanie we wspólnej izbie z nimi w odstąpionym domu mieszkalnym oraz wolne wyżywienie przy ich stole i nareszcie całkowity przyodziewek według stanu należny. W przypadku choroby wolnego doktora i apteka a po śmierci sprzedających pogrzeb podług ich stanu.

Przewłaszczenie nastąpi dla zaspokojenia Anny z Jędzrychowskich Stachowskiej względem jej schedy rodzicielskiej.  

Dla zabezpieczenia wszystkiego tego dają nabywcy, którzy razem ze sprzedającymi wartość nieruchomości w wysokości ustalonej ceny nabycia na tysiąc sto dziewięćdziesiąt pięć talarów, trzy srebrniki i dziewięć fenygów a roczną wartość wymiaru  na siedemset marek podają. Zezwalają na zapisanie wymiaru na imia sprzedających w księdze gruntowej tej nieruchomości i zobowiązują się na przypadek, że nabywcy by sobie sami żywić dostarczali im miesięcznie zamiast wyżywienia w naturze 50 marek  płacić przewłąszczenie nastąpić ma w przeciągu czterech tygodni . Od tegoż czasu przechodzą użytek i ciężary na nabywców w tym koszta kontraktu i stępla. 

Stawająca Antonina z Dolatów godzi się z wolą jej męża o wymazanie dla niej w dziale drugim pod numerem czwartym zapisanego wymiaru. Nabywcy wnoszą o wymazanie na ich koszta. Objekt tegoż wymazania podaje się jako niedający się oszacować na trzy tysiące marek

Ostatecznie zmienia się to, że nabywcy każdemu ze sprzedających w razie gdyby z wyżywienia w naturze korzystać nie chcieli - miesięcznie zamiast owego wyżywienia pięćdziesiąt marek zapłacić winni i ze według tego wartość roczna ma być obrachowaną.

Czynność niniejsza stawającym w obecności notariusza, tłumacza i świadków przeczytaną przez nich przyjętą i podpisaną została. 

Fragment pierwszej strony umowy notarialnej spisanej przez w Śmiglu 30.11.1881 roku pomiędzy Stanisławem i Antoniną Jędrzychowskimi a Janem i Anną Stachowskimi. 




*numer domu z oczywistych względów zmieniłem. 



czwartek, 23 lutego 2023

Walka ze stonką ziemniaczaną.

 Niechłód, dnia 27 kwietnia 1955

 

Protokół nr V/1955

z VI sesji Gromadzkiej Rady Narodowej w Niechłodzie odbytej    w dniu 25 kwietnia br. w świetlicy PGRowskiej w Niechłodzie. 


 Porządek dzienny: 

1.[...]

2. [...]

3. Akcja przeciwstonkowa

4.[...]

 

Dyskusja:

Kierownik Państwowego Gospodarstwa Rolnego ob. Jagodziński Franciszek mówi o trudnościach jakie mogą wyniknąć w czasie poszukiwania stonki z uwagi na to, że wszystkie prace w polu w roku bieżącym są bardzo opóźnione. Prosi, aby Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej poczyniło starania celem otrzymania ekip do poszukiwania stonki z miasta dla PGRu.

Radny Obywatel Chudzik Józef - przewodniczący spółdzielni produkcyjnej w Piotrowicach popiera wnioski swego przedmówcy. Oznajmia, że wieś Piotrowice posiada magazyn na przechowywanie proszków przeciw stonce, lecz zapytuje się skąd będzie dostarczana aparatura, ponieważ GOM Trzebiny przygotowuje już aparaty. Wnosi aby dostarczyć do wioski jak najwięcej aparatów plecakowych.  Członek Komisji Rolnej ob. Drobniak Walenty z Piotrowic zapytuje się czy aparatura ciężka będzie dostarczana z powiatu, czy też będzie się znajdowała na poszczególnych wsiach.  Sprawę wyjaśnił Przewodniczący Gromadzkiej Rady Narodowej, że aparatura ciężka będzie się znajdowała w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej. Ob. Drobniak Walenty zapytuje się również czy do tego będzie specjalnie zaangażowany człowiek, czy też nie. Odpowiedzi udzielił Przewodniczący Gromadzkiej Rady Narodowej wyjaśniając, że do opylania jest drużyna techniczna. 

Radny ob. Matuszczak Franciszek - pełnomocnik wsi Zbarzewo prosi o wyjaśnienie: jeżeli osoba chora przedstawia zaświadczenie lekarskie celem zwolnienia jej od poszukiwania stonki, przez kogo to zaświadczenie musi być wystawione, czy przez lekarza rejonowego, czy też przez powiatowego? Sprawę powyższą wyjaśnił przewodniczący Gromadzkiej Rady Narodowej ob. Drobniak Stanisław, że zaświadczenie takie musi być wystawione przez komisję lekarską.

Obywatel Drobniak Walenty z Piotrowic zapytuje się czy do poszukiwania stonki są zobowiązane również osoby posiadające na utrzymaniu małe dzieci. Radny ob. Matuszczak objaśnia, że we wsi  Zbarzewo aktyw typując osoby do poszukiwania kierował się tym, że jeżeli ktoś ma małe dzieci i nie ma starszej osoby w domu, to matka tych dzieci nie będzie wytypowana do poszukiwania. Zwolniono również starców od 60 lat wzwyż...[...]

 

Fragment Protokołu sesji GRN w Niechłodzie odbytej  25.04.1955 

 

czwartek, 16 lutego 2023

Zebranie wiejskie w Piotrowicach 19.07.1956

 

Fragment protokołu z zebrania wiejskiego we wsi Piotrowice 19.07.1956 r.

P R O T O K Ó Ł

z zebrania wiejskiego w Piotrowicach w dniu 19.07.1956 r.


Na zebraniu obecnych było 10

Zebranie zagaił Prezes Z.S.Ch* Obywatel Grzegorek Andrzej. Zawiadomił on wszystkich obecnych  o tym, że uroczystość święta odrodzenia zostanie uczczona w dniu 21.07 br. W świetlicy PGR w Niechłodzie odbędzie się uroczysta sesja, a po sesji zebranie, na które wszystkich serdecznie zaprasza. Początek o godz. 18 tej. 

Następnie obecni na zebraniu podjęli zobowiązanie, ze chłopi indywidualni wsi Piotrowice podejmują współzawodnictwo z chłopami indywidualnymi wsi Trzebiny w terminowym zbiorze zbóż. 

Prezes Z.S.Cha powiadomił wszystkich obywateli na zebraniu, że w dniu 21 lipca br. od godz. 08.00 odbędzie się III lustracja ogólna stonki ziemniaczanej. Następnie pełnomocnik wsi podał do wiadomości, ze od dnia 21 lipca br od godz. 12.00 należy wywiesić flagi - do dnia 23 lipca br do godz. 12.00


                                              PREZES Z.S.Ch

                                                  Grzegorek   


      *Z.S.Ch - Związek Samopomocy Chłopskiej


środa, 15 lutego 2023

Testament Bartłomieja. Dłużyna 22 grudnia 1837 r.


Fragmenty drzewa genealogicznego przodków Marianny Bednarczyk z Kędziorów - żony Czesława Bednarczyka

Fragment drzewa genealogicznego potomków Bartłomieja Jędrzychowskiego z Dłużyny


Opowiem Wam dzisiaj o pewnym spotkaniu w zimowy wieczór 22 grudnia 1837 roku. Rzecz działa się w Dłużynie w domu pod numerem 488 (numer domu celowo zmieniłem), który za 75 lat stanie sięwłasnością Czesława Bednarczyka i Marii z Kędziorów. Póki co Czesława i Marii nie ma jeszcze na świecie więc nie będziemy się nimi teraz zajmować. Bardziej powinno nas zainteresować kim byli owi uczestnicy tego spotkania. Byli najbliższą rodziną leżącego w łóżku mężczyzny – Bartłomieja Jędrzychowskiego znanego wszystkim w Dłużynie gospodarza. Mężczyzna dobiegał osiemdziesiątki. Schorowany i zmęczony długim życiem Bartłomiej Jędrzychowski polecił wezwać sędziego Sądu Ziemsko-Miejskiego z Kościanie aby w jego obecności i w majestacie prawa podyktować mu ostatnią swoją wolę – testament. Tej smutnej urzędowej ceremonii przysłuchiwali się uważnie: żona Bartłomieja Ewa, najstarszy syn Stanisław, młodszy syn Walenty, oraz córki z mężami: Maria Sterna, Franciszka Krawiec i Brygida Stępczak. Bartłomiej Jędrzychowski z trudem poprawił poduszkę na której spoczywała jego stara głowa i rozpoczął przemowę. Mówił półgłosem, cedząc słowa, jednak na tyle wolno, że wszyscy mogli go wyraźnie słyszeć. 

Sędzia Sądu Ziemsko-Miejskiego z Kościana wielmożny Michał Mąkowski zamoczył pióro w kałamarzu i zaczął pisać:   

                                                          *****************     

„Na prośbę Bartłomieja Jędrzychowskiego gospodarza tutejszego stawiłem się tu z polecania Sądu Ziemsko Miejskiego Kościańskiego w celu przyjęcia woli ostatecznej wspomnianego Jędrzychowskiego dziś tu w mieszkaniu jego. Zastałem go w izbie swojej w łóżku leżącego i schorzałego jednak w posiadaniu zdrowych zmysłów zostającego, o czym przez rozmowę z nim rozpoczętą dokładnie się przekonałem.  Wspomniany Bartłomiej Jędrzychowski Sędziemu podpisanemu [przyp: temu kto spisuje testament] osobiście znany, [….] do działań urzędowych zdolny oświadcza na sam przód na zapytanie, iż rzeczywiście jest wolą jego majątkiem swoim na przypadek śmierci rozporządzić […] i że w tej mierze mu na przeszkodzie nic nie zostaje. 

Testator [przyp: autor testamentu] oświadcza, tedy wolę moją ostateczną w sposób następujący: Ze żoną moją żyjącą Ewą Jędrzychowską wstąpiłem przed lat 50 w związek małżeński i żyjąc z nią we wspólnym majątku spłodziłem z nią następujące dzieci pięcioro żyjących, pełnoletnich:

1. Walentego

2. Stanisława

3. Mariannę zamężną Sterna

4. Franciszkę zamężną Krawiec

5. Brygidę zamężną Stępczak

Majątek mój składa się z różnych sprzętów domowych […] porządków gospodarczych, inwentarzy w gospodarstwie tutaj pod liczbą 24 położonego, za czasów staropolskich przeze mnie od dziedzica tutejszego nabytego, zgodnie z zapisem sądowym, do którego oprócz budynków gospodarskich następujące grunta należą:

- ogród (sad) znajdujący się przy domu 

- kawałek pola przy drodze

- kawałek pola i lasek  przy drodze sokołowskiej

- ogród pod Charbielinem

- łąka na Kamionkach

- łąka na Wielkim Błocie (Bagnie)

- kawałek ziemi za tą łąką (Wielkim Błocie)

- sośnina pod błotem

Pieniędzy gotowych nie mam żadnych. Winienem zaś jestem następujące sumy:

1. Łucji żonie włodarza Jana 600 zł

2. Wawrzynowi gościnnemu 144 zł

3. Leśniczemu […] 45 zł

4. Klemensowi handlarzowi  bydłem74 zł

Na jedynych spadkobierców wyznaczam dzieci moje […] i żonę moją Ewę Jędrzychowską i dzielę pomiędzy nich majątek mój w sposób następujący:

I. Synowi mojemu Stanisławowi przeznaczam na własność budynki moje gospodarcze i do tego znajdujący się przy nich sad z ogrodem z gruntów zaś połowy następujące:

1. Z roli przy wsi połowę w stronę Rygalskiego

2. Z roli pod borem sokołowskim połowę

3. Z ogrodu pod Charbielinem połowę w strony Księżej Łąki

4. Z ogrodu przy wsi połowę w stronę Rybarczyka

5. Z łąki w kamionkach połowę od strony Rygalskiego

6. Z łąki na wielkim błocie połowę od strony Księżej Łąki

7. Z roli piaszczystej za tą łąką w Charbielińskiej granicy połowę

8. Z sośniny pod błotem połowę od granicy charbielińskiej

Oprócz tego przeznaczam Stanisławowi synowi mojemu wszystkie moje ruchomości domowe, sprzęty gospodarskie, narzędzia jak również inwentarz żywy za wyjątkiem dwóch wołów. […]

II. Synowi mojemu drugiemu Walentemu przeznaczam na własność jego nieograniczoną drugą połowę gruntów do gospodarstwa mojego należących.

III. Córce mojej Marianne zamężnej Sterna przeznaczam ze spadku sto złotych polskich czyli talarów szesnaście i srebrnych groszy dwadzieścia.

IV. Córce mojej Franciszce zam. Krawiec przeznaczam ze spadku sto złotych polskich czyli talarów szesnaście i srebrnych groszy dwadzieścia.

V. Córce mojej Brygidzie zam. Stępczak przeznaczam ze spadku sto złotych polskich czyli talarów szesnaście i srebrnych groszy dwadzieścia.

VI. Luba żonie mojej Ewie scheda z majątku mego prawnie się należy, postanawiam jednak iż zamiast schedy tej żona mieć będzie pomieszkiwanie (nadal mieszkać będzie w swoim domu), żywność wszelaką, wygodę i przyodziewek bezpłatny do śmierci u syna mego Stanisława mieć ma.

Zobowiązuję swojego syna Stanisława aby wypłacił po połowie siostrom należne kwoty spadku w terminie do 3 lat po mojej śmierci

Brygida ma zachować na własność do końca życie małą przybudówkę przy domu ,w której zamieszkuje z mężem. Ta dobudowana część (izdebka)stanowi wyłączną własność Brygidy.

Zobowiązuję obu synów moich (Stanisława i Walentego)aby własnym kosztem żonę moją w swoim czasie (po jej śmierci) pochować. Z takiego mojego postanowienia żona moja Ewa jest zadowolona, o czym w rozmowie ze mną mnie zapewniła.

Względem długów moich zobowiązuję synów moich Stanisława i Walentego, braci Jędrzychowskich ażeby takowe każdy w połowie rzetelnie spłacili. Zwalniam z tego obowiązku żonę moją i córki.

Taka jest moja wola ostateczna, która ma we wszystkim dopełniona być musi . Każdy mój spadkobierca, który będzie starał się obalić moją wolę zostanie prawnie wydziedziczony. 

Fragment testamentu Bartłomieja Jędrzychowskiego Dłużyna 1837 r.


piątek, 28 października 2022

Małe Piotrowice z wielką polityką w tle.

To nie był zwykły wtorek. Nie taki jak setki wcześniejszych i późniejszych. Oj nie! To był wtorek z tych wtorków, których się nigdy nie zapomina. To był taki wtorek, o którym długo rozprawiano, debatowano i...szeptano po kątach bo i było o czym. To był wtorek, o który dopytywał leszczyński prokurator....

Od wczesnych godzin porannych we wtorek 3 maja 1938 roku mieszkańcy gromady Piotrowice, leżącej kilka kilometrów na zachód od Święciechowy w powiecie leszczyńskim przygotowywali się do uroczystych obchodów Święta Narodowego z okazji 147 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Wszędzie panował przyjemny zgiełk bo i scenariusz uroczystości napisali sami mieszkańcy Piotrowic. To  oni bowiem, przy aktywnej pomocy władz powiatu leszczyńskiego, ufundowali kapliczkę przydrożną, która zostanie dzisiaj poświęcona.  Święto narodowe nada tej uroczystości dodatkowego znaczenia i odpowiednią oprawę. Dzień rozpoczęto więc uroczystą mszą świętą w kościele w Gołanicach celebrowaną przez proboszcza F. Rademachera. Przybyło na nią wielu znamienitych gości z powiatu, gminy Święciechowa i zwykłych mieszkańców okolicznych wiosek. W kościele panował ścisk, dodatkowo potęgowany pocztami sztandarowymi stowarzyszeń i różnych patriotycznych organizacji. Było coś dla duszy to teraz kolej na ciało! Kto żyw i w zdrowiu wziął udział w biegu narodowym. Piotrowice wystawiły własną drużynę złożoną z tutejszych strażaków OSP, którzy rywalizowali ze strażakami ochotnikami z Niechłodu, klubem rezerwistów ze Święciechowy, członkami katolickich stowarzyszeń młodzieżowych oraz członkami Stowarzyszenia Przysposobienie Wojskowe z Piotrowic. Czołowe miejsca w zawodach biegowych zajęli: J. Donajówna i Fabijański oboje z KSM w Święciechowie, junak Matuszak z Trzebin, strażak Hoffmann z Piotrowic, strażak Marciniak z Niechłodu, junak Badura z Gołanic, rezerwista Białasik ze Święciechowy. Wójt Gminy Matyla podziękował uczestnikom zawodów za dzielne reprezentowanie swoich organizacji i stowarzyszeń  a następnie wręczył najlepszym drobne upominki i dyplomy. 

Około godz. 13.30 mieszkańcy Piotrowic i zaproszeni goście licznie zebrali się w centrum wsi przy dopiero co wymurowanej kapliczce. Ksiądz proboszcz F Rademacher odprawił krótkie nabożeństwo, podczas którego poświęcił figurkę. Uroczystość uświetniły pieśni śpiewane przez uczniów szkoły powszechnej w Piotrowicach. Występ dzieci był bardzo wzruszający dla rodziców małych śpiewaków i stresujący dla wychowawcy szkolnego p. Krajewskiego. 

Gospodarz uroczystości wójt Matyla poprosił o zabranie głosu gościa honorowego prof. Juliana Szpunara (1877-1974) z Leszna, wybitnego nauczyciela, działacza kulturalnego i społecznego. Julian Szpunar w Lesznie znalazł się we wrze­śniu 1924 i podjął obowiązki nauczyciela w szkole ćwiczeń przy Seminarium Nauczy­cielskim Męskim. Później był profesorem języka polskiego tego Seminarium oraz gim­nazjów męskiego i żeńskiego. Uczył języ­ka polskiego w Gimnazjum Niemieckim i w Szkole Rolniczej w Zaborowie. Angażował się w życie kulturalne miasta. Przez 15 lat był prezesem Związku Obrońców Kresów Zachodnich, od 1934 Polskiego Związku Zachodniego, przez 2 lata - Ligi Obrony Po­wietrznej Polski. Wygłaszał odczyty w „So­kole", w jednostkach garnizonu na kursach wieczorowych, występował jako skrzypek w zespołach orkiestrowych i solo na koncer­tach Towarzystwa Urzędników Kolejowych, także przed niektórymi seansami filmowy­mi, a nawet dla więźniów. Urządzał wieczory autorskie dla inteligencji miasta i powiatu, pisał do prasy regionalnej. Reżyserował przedstawienia amatorskie. Opiekował się Drużyną Harcerską nr 2 im. J. Słowackiego w Lesznie i pisał artykuły do prasy harcerskiej. Organi­zował dla młodzieży wycieczki rowerowe, m.in. szlakiem Mickiewicza w Wielkopolsce. Rower był jedną z jego pasji. Był człowie­kiem towarzyskim, bardzo ruchliwym, cie­kawym wszystkiego, co wielkopolskie. Na łamach prasy niemieckiej był atakowany za pisanie o polskości Leszna i działanie w Pol­skim Związku Zachodnim. Do tej prasy pi­sał również, broniąc spraw polskich.

Uczestnicy koncertu z osobistym udziałem kompozytora Feliksa Nowowiejskiego (siedzi w środku z założonymi rękoma). Pierwszy z lewej siedzi prof. Julian Szpunar (trzyma skrzypce). Leszno 1933 r. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe 

Ten wybitny człowiek teraz stał przed mieszkańcami Piotrowic i zaczął przemawiać w miejscu szczególnym bo na pograniczu polsko niemieckim. W swoim wystąpieniu poruszał aktualne problemy związane ze stosunkami między oba państwami. Trzeba bowiem zdawać sobie sprawę z faktu, że przed II wojną światową połowę mieszkańców Piotrowic stanowili Niemcy (w pewnych okresach nawet większość). Prof. Szpunar stwierdził, że duch polityki hitlerowskiej wobec Polski nie zmienił się pomimo zawartego z Niemcami paktu o nieagresji. Mówca skrytykował ostatnie słowa kanclerza Niemiec Hitlera, który stwierdził, że Polska nie ma prawa mieć dostępu do Morza Bałtyckiego. Mówiąc to prof. Szpunar skierował rękę w kierunku południowym gdzie kilka kilometrów od Piotrowic znajdowała się granica państwowa z Niemcami. "Tam" - powiedział - "za tą granicą znajdują się odwiecznie polskie ziemie i nigdy się ich nie wyrzekniemy! " Tego emocjonującego przemówienia, jeśli wierzyć ówczesnej prasie, wysłuchało 700 osób! Wśród zgromadzonych był Niemiec Alfred Rausch, młody robotnik rolny zatrudniony jako parobek w majątku hrabiego von Lessen, właściciela ziemskiego z Trzebin. Parobek ten, gdy następnego dnia spotkał się ze znajomym Polakiem M. zaczął wykrzykiwać w złości: "Co te przeklęte Polaki chcą? Sami nie mają co żreć, a chcą Polskę większą zrobić! Polacy mogą być radzi, że Niemcy zatrudniają bezrobotnych Polaków. Tak czy siak niedługo będzie z Polską koniec! 

Sprawą Niemca Alfreda Rauscha zajął się leszczyński prokurator Sądu Okręgowego. Parobek został oskarżony o lżenie i obrazę Narodu Polskiego. 


Wszystkich którzy znają historie kapliczki, ufundowanej przed wojną przez mieszkańców Piotrowic zachęcam do dzielenia się swoją wiedzą. Może ktoś wie, gdzie się znajdowała i co się z nią stało? A może to nie była kapliczka tylko krzyż, który kiedyś stał w centrum wsi, zniszczony przez Niemców podczas ostatniej wojny?




Źródła z których korzystałem: 

1. Głos Leszczyński wydanie z 7 lipca 1938 roku

2. Głos Leszczyński wydanie z 6 maja 1938 roku

3. https//szukajwarchiwach.gov.pl/

4. https//kurierswieciechowski.pl/

5. Wspomnienia członków rodziny


czwartek, 13 października 2022

Babcia Stanisława Chudzik z domu Zakręt – zagadka rozwiązana


Stanisława Zakręt 1894-1964

Pamiętacie Babcie Stasie? Pisałem o niej TUTAJ i TUTAJ. Warto przeczytać te wątki aby odświeżyć sobie pamięć i wiedzę o tej skromnej osobie, naszej Babci, Prababci, Praprababci. Przez  dziesięć ostatnich lat starałem się rozwikłać jedną z ciekawszych tajemnic, które towarzyszyły mi w trakcie moich genealogicznych zmagań z przeszłością. Tą zagadką były niejasne okoliczności w jakich Babcia Stasia przyszła na świat, ponieważ nie dysponowałem żadnym dokumentem, który potwierdziłby gdzie się urodziła, kiedy, i kim byli jej rodzice. I choć nie ma jej już z nami od ponad 50 lat to postawiłem sobie za punkt honoru aby dojść prawdy i zakończyć ten temat. Po tym trochę chaotycznym wstępie lecimy z tematem:

30 lipca 1909 roku. Kraszewice, Powiat Ostrzeszowski, 10 km na północny zachód od miejscowości Mielcuchy. Godzina 10.00. Od rana, jak na porządny lipiec przystało pada rzęsisty deszcz. Jest przenikliwie zimno bo jakby deszczu było mało - wieje, i to całkiem mocno. Do budynku plebani zbliża się kilka osób. Opatuleni w płaszcze próbują przedrzeć się przez ścianę deszczu pchaną w ich kierunku przez silny wiatr. Wreszcie z trudem docierają do ganku budynku, w którym urzęduje proboszcz tutejszej parafii. Przyjrzyjmy się tym postaciom: pierwszy z mężczyzn to 37 letni gospodarz z Mielcuch Szczepan Zakręt. Raczej nie grzeszy wzrostem. Spod kaptura jego płaszcza wystaje sfatygowany już daszek czapki. Drugi mężczyzna to Andrzej Zakręt - starszy brat Szczepana. Choć dobiega 50tki wydaje się być silnym i ciągle sprawnym mężczyzną. Andrzej wydaje się być wylewnym człowiekiem. Nawet teraz, w trakcie takiej ulewy, buzia mu się nie zamyka. Gestykulując próbuje przekonać do czegoś trzeciego mężczyznę, którym okazuje się być Walenty Wysota, sąsiad z  Mielcuch. Tuż obok przemoczonych postaci stoi nieśmiało młoda dziewczyna. Spod chustki na głowie wystaje długi warkocz upleciony starannie z czarnych jak smoła włosów. Dziewczę ma 15 lat i tak naprawdę to nie wie po co została tu przywieziona przez ojca Szczepana, stryjka Andrzeja i pana Walentego.

Ta 15 letnia dziewczyna to oczywiście Babcia Stasia .Tak sobie wyobraziłem ten dzień w którym Szczepan Zakręt oficjalnie zgłosił…..urodzenie córki!

10 lat zeszło mi na szukaniu aktu urodzenia Stanisławy Zakręt. Jej datę urodzenia tj 13 listopada 1894 roku potwierdził telefonicznie urzędnik gminy w Kotli, na terenie której w 1964 roku umarła Babcia Stasia. Powiedział mi przy okazji że urodziła się w Mielcuchach. Wziąłem się więc ochoczo za szukanie aktu urodzenia Stanisławy. Zeszło mi 10 lat. W końcu zacząłem podejrzewać że Stanisława nie urodziła się w Mielcuchach tylko w zupełnie innej miejscowości. Jej mama a moja praprababka Zofia z Jabłońskich całe życie mieszkała w Mielcuchach. Co więc takiego się wydarzyło, że nie mogłem znaleźć tego jednego aktu urodzenia? 

1. Stanisława Zakręt urodziła się 13 listopada 1894 roku. Źródło: akt urodzenia nr 230 z książki urodzonych w parafii Kraszewice z 1909 roku.

2. Stanisława w dniu urodzenia nie mogła przyjąć nazwiska Zakręt lecz nazywała się Jabłońska, po swojej matce Zofii z Jabłońskich, która w dniu urodzin córki była panną.

3. Zofia Jabłońska wyszła za mąż za Szczepana Zakręta dokładnie 2 miesiące po urodzeniu Stanisławy tj. 13 stycznia 1895 roku.

4. Zofia Jabłońska z jakiegoś powodu nie dopełniła formalności wymaganych prawem i nie zgłosiła urodzenia dziecka przed urzędnikiem stanu cywilnego (w tamtych czasach należało zgłosić urodzenie dziecka proboszczowi).

4. Po ślubie małżonkowie Szczepan i Zofia Zakręt również nie zgłosili urodzenia Stanisławy, choć zgłaszali wszystkie swoje dzieci, które przyszły potem na świat (Józefa w 1897, Ludwik w 1901, Ludwika w 1903, Józef w 1906, Bronisław w 1909, Helena w 1914)

5. Z aktu urodzenia Stanisławy (tego z 1909 roku) wynika, że jako powód niezgłoszenia urodzin dziecka podano nieobecność ojca (w dniu urodzin?) Osobiście uważam, że Szczepan Zakręt nie był biologicznym ojcem Babci Stasi. Gdyby tak było to zadbałby o to aby w akcie urodzenia Stanisławy wyraźnie to zaznaczyć, zresztą tak zwykle się to odbywało. Tymczasem ojcostwo Stanisławy jest w jej akcie urodzenia dziwnie „niedopowiedziane” Cyt: "…dziecię urodziło się we wsi Mielcuchy trzynastego listopada tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego czwartego roku o godzinie dziewiątej po południu z jego  (Szczepana) ślubnej małżonki Zofii z Jabłońskich…" Spisujący dokument ksiądz stwierdził, że dziecko urodziła Zofia. Nic ponad to.

6. Nie ulega wątpliwości, że Szczepan uznał dziecko Zofii za swoje i „zezwolił” aby nosiła jego nazwisko.

7. Kto więc był biologicznym ojcem Stanisławy? Nigdy się tego nie dowiemy.

8. Dlaczego Szczepan nie ożenił się z Zofią gdy była w ciąży lecz krótko po porodzie? Hm…

9. Rodzicami chrzestnymi Stanisławy zostali Tomasz Perlak i Jadwiga Godyla

Akt urodzenia Stanisławy Zakręt z 1909 r.


wtorek, 15 marca 2022

Kronika szkolna z Piotrowic.

Postanowiłem kontynuować temat historii szkoły w Piotrowicach w gminie Święciechowa. Temat ten od dawna rozpala moją wyobraźnię, co zaowocowało jakiś czas temu dwuczęściowym tekstem, który napisałem dla Kurier Święciechowski:

Szkoła w Piotrowicach cz.1 

Szkoła w Piotrowicach cz.2 

Oba teksty napisałem posiłkując się dostępnymi w Internetach materiałami z okresu dwudziestolecia międzywojennego, które zawierały szereg ciekawych informacji na temat ówczesnego szkolnictwa w odrodzonej Polsce. Innym źródłem wiedzy, z którego czerpałem poznając losy uczniów i ich nauczycieli z Piotrowic i Niechłodu  był artykuł zamieszczony kilkanaście lat temu w Przyjacielu Ludu, którego autorem jest znany leszczyński regionalista Pan Stanisław Jędraś. Pan Stanisław chyba jako pierwszy podjął temat historii szkoły w Piotrowicach korzystając  przy tym z "tajemniczej" kroniki szkolnej, która była prowadzona niemal przez wszystkie lata istnienia szkoły w Piotrowicach tj przynajmniej od 1877 roku. 

Dlaczego kronika szkoły w Piotrowicach jest taka wyjątkowa?

Przede wszystkim dlatego, że powstawała w miejscu szczególnym dla tak małej wsi jak Piotrowice a mianowicie w szkole - placówce oświatowej. Poza tym z kroniki z pewnością wyłania się obraz wsi Piotrowice na przestrzeni ponad 100 lat!. Kronika zawiera opis organizacji szkoły i wszystkie aspekty jej funkcjonowania w okresie zaboru pruskiego, po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku oraz w Polsce Ludowej. To musi być fascynująca lektura! Wyobrażam sobie, że na kartach kroniki opisano ważne wydarzenia, uroczystości, nazwiska uczniów, opisy wycieczek, daty rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego itp.  Być może w kronice znajdują się zdjęcia uczniów i nauczycieli.  

Uczniowie szkoły w Piotrowicach. Lata 30te XX w?

 Kilka tygodni temu nawiązałem kontakt z Panią Agatą J. która okazała się być prawnuczką Stanisława Gilowskiego - pierwszego polskiego kierownika szkoły w Piotrowicach w latach 1922-1929. Ta bardzo interesująca internetowa znajomość pozwoliła mi zapoznać się z losami rodziny Gilowskich z okresu kiedy mieszkali w Piotrowicach a nawet później. W 1929 roku Stanisław Gilowski objął posadę kierownika szkoły w Lasocicach. Jego prawdziwą pasją była miłość do książek, które regularnie kupował w "zaprzyjaźnionej" leszczyńskiej bibliotece. Sam również udzielał się w bibliotekarstwie. Dość powiedzieć, że w latach 30 tych XX w związany był z Biblioteką Pedagogiczną Nauczycielstwa Obwodu Szkolnego w Lesznie. Biblioteka ta została założona w 1934 roku a jej księgozbiór kupowany był ze składek nauczycieli. Biblioteką kierował Zarząd, do którego oprócz Stanisława Gilowskiego wchodzili nauczyciele z Leszna: Czesław Ziętek, Wincenty Kohutyński, Leonard Gąsiorek. Po wojnie w latach 1946 - 1951 Stanisław Gilowski był dyrektorem Publicznej Średniej Szkoły Zawodowej w Lesznie (obecny Zespół Szkół Technicznych przy ul. Narutowicza w Lesznie). 

Pani Agata J obdarzyła mnie wielkim zaufaniem (za co bardzo dziękuję) i udostępniła mi zdjęcia kilku stron kroniki szkoły w Piotrowicach, zapisanych własnoręcznie przez swojego pradziadka Stanisława Gilowskiego. Poniżej przedstawiam fragment pierwszej strony, którą Stanisław Gilowski zapisał w dniu objęcia posady kierownika szkoły tj 7 listopada 1922 roku:

Fragment kroniki szkolnej. Notatka Stanisława Gilowskiego o objęciu posady kierownika szkoły w Piotrowicach . 7.11.1922 rok

Treść: 

"Objęcie posady. Na mocy rozporządzenia Wysokiego Kuratora Okręgu Szkolnego Poznańskiego w dniu 7.11.1922 objął posadę kierownika szkoły katolickiej w Piotrowicach Stanisław Gilowski. Mało nas tu na kresach zachodnich jest Polaków – Światłodawców. Z dalekich stron znad Dniestru, srebrnej wstęgi gór Karpat łańcucha granicznego południowo-wschodnich kresów przybyłem tu, by dalej pracować i wychowywać młode pokolenie na godnych synów i córki wolnej – niepodległej Polski. Trudną i mozolną tu będzie praca wśród wprost wrogo usposobionej do polskości ludności niemieckiej. Gościnność niepolska tu jest, wrogiem najstraszniejszym dla mieszkańców zdaję się być. Bóg da – będzie lepiej – przyszłość pokaże! Zaniedbanie zaś w szkole pod każdym względem jest bardzo wielkie. Dziatwa III grupy i IV grupy prawie czytać i pisać nie umie. Trzeba by dobrego ogrodnika by z tych „dziczek” wychować owoce dobre. Dołożę wszelkich starań bym się stał godnym tego zaszczytu, że tu pracować mam jako pierwszy polski kierownik szkoły. W imię Boże dla Boga i Ojczyzny"

Na koniec trochę statystycznych danych dotyczących szkoły powszechnej w Piotrowicach z roku szkolnego 1925/1926. Informacje znalazłem w wydawnictwie pt: "Szkoły Powszechne Rzeczypospolitej Polskiej w roku szkolnym 1925/1926. Stan na dzień 1.12.1925.":

  • Liczba nauczycieli etatowych: 2, nieetatowych: 1
  • Ilość godzin lekcyjnych w tygodniu: 62
  • Ilość uczniów 62 (z Piotrowic i Niechłodu)
  • Język nauczania: polski i niemiecki
  • Ilość izb lekcyjnych: 2 o łącznej powierzchni 83,8 m kw.
  • We władaniu szkoły były 2 mieszkania dla nauczycieli o łącznej liczbie pokoi: 9 ( w tym 2 kuchnie)

Proszę o informację wszystkich, którzy wiedzą coś na temat losów kroniki szkolnej z Piotrowic. Jak dotąd nie udało mi się ustalić jej miejsca przechowywania. Zwróciłem się w tej sprawie do kilku instytucji i obecnie czekam na odpowiedź.