Losy mieszkańców Piotrowic i Trzebin w okresie wojny światowej cz V

W styczniu 1916 r. w Piotrowicami wstrząsnęła wiadomość o rzekomej śmierci Kurta Klunski. Mieszkańcy odetchnęli z ulgą, gdy okazało się, że ich nauczyciel żyje i ma się dobrze. 

W szkole zmieniono organizację nauczania. Powodem był niedostatek kadry nauczycielskiej. Po wcieleniu Klunski do wojska, w szkole pozostało dwóch nauczycieli. Teraz kolejny z nich musiał wyjechać na front. Pozostał jeden nauczyciel, który musiał dźwignąć cały ciężar nauczania i tak przeorganizować plan zajęć, aby móc zdołać prowadzić lekcje z wszystkimi dziećmi. To był pierwszy sygnał od początku wojny, że szkoła w Piotrowicach przestała działać w normalnym trybie. I tak nauczyciel podzielił uczniów na dwie grupy: w jednej były starsze dzieci w drugiej młodsze. Z grupą dzieci starszych prowadził lekcje w godzinach 7-10. Młodsze dzieci przychodziły do szkoły o godz. 10 i uczyły się do 13. W ten sposób każde dziecko miało zapewnione 3 godziny nauki. Możliwe, że brak drugiego nauczyciela nie był jedynym powodem dla którego część dzieci przebywała w szkole podczas gdy inne były w tym czasie w domach. Wojna zabrała mężczyzn dlatego teraz cały ciężar pracy w gospodarstwach spadł na barki kobiet i uczniów. Taka zmiana organizacji nauczania, powodowała, że rodzice mogli efektywniej wykorzystywać swoje potomstwo do pracy. Starsze dziecko było w szkole, młodsze pomagało w gospodarstwie. Młodsze dziecko szło do szkoły - starsze z niej wracało.

9 marca 1916 roku podczas szturmu na Fort de Vaux – jeden z fortów twierdzy otaczającej miasto Verdun we Francji, zginął Walter Rittermann, dawny nauczyciel z Piotrowic. To właśnie po nim posadę w tutejszej szkole otrzymał Kurt Klunska. Rittermann zwolnił się na własną prośbę i z dniem 1 maja 1912 roku, został przeniesiony do szkoły w Osiecznej na stanowisko drugiego nauczyciela. Rittermann pochodził z Radomina koło Chodzieży, gdzie urodził się 28 września 1881 roku. Egzamin nauczycielski zdał w 25 sierpnia 1902 r w seminarium nauczycielskim w Rawiczu. W Piotrowicach zaczął uczyć od 1 października 1907 roku. 

Tragedia rodziny Seilerów z Piotrowic. 15 marca 1916 roku w okopach Łotwy zginął na skutek eksplozji granatu Peter Seiler, pracownik handlowy, syn rolnika Petera Seilera. Poległy miał zaledwie 21 lat. Nazwisko to często pojawia się na stronach kroniki szkoły w Piotrowicach. Juliusz Seiler był  przewodniczącym Rady Szkolnej. Podczas  imprezy charytatywnej, kiedy to wbijano gwoździe do drewnianego krzyża w 2 dzień Świąt Bożego Narodzenia 1915 r. ofiarował aż 10 marek, za które mógł nabyć gwóźdź w złotym kolorze.

Do wsi docierały kolejne tragiczne wiadomości. 3 lipca 1916 roku poległ murarz Johannes Wittig z Piotrowic (ur. 25.04.1881). Służył w 46 Rezerwowym Pułku Piechoty. W tym samym czasie na Ukrainie zginął Roman Kunze z Piotrowic. Służył w 58 Pułku Piechoty. Miejscowi w hołdzie poległym na drzwiach swoich domostw wieszali wieńce żałobne. 

W dużych miastach panował głód. Niemieccy mieszkańcy Leszna za wszelką cenę szukali sposobu na zdobycie pożywienia i przetrwania trudnych czasów. Powszechnie uważano, że ludność na wsi łatwiej radzi sobie z ekonomicznymi skutkami wojny.  Hodowano tu zwierzęta więc było i mięso. Trzymano drób, który zapewniał jaja. Mieszkańcy Trzebin i Piotrowic zaczęli odsprzedawać cześć swoich plonów. Chętnych nie brakowało. Przyjeżdżali z Leszna rowerami i wozami. Dopytywali o możliwość kupna masła ,sera, warzyw i owoców. Zdarzało się i tak, że odjeżdżali z kwitkiem. 

23 sierpnia 1916 roku we Francji w bitwie pod Somną, która była jedną z najkrwawszych bitew tej wojny, zginął trafiony odłamkiem granatu grenadier Józef Maćkowiak z Trzebin (ur. 22.3.1895). Maćkowiak zgłosił się do armii cesarskiej na ochotnika. 

Robotnik rolny Bernard Floschel został odznaczony Krzyżem Żelaznym II klasy. Floschel zasłynął niesamowitym szczęściem, które nie opuszczało go w nawet najbardziej niebezpiecznych sytuacjach. Służył na froncie wschodnim. Podczas zmasowanego ataku sił rosyjskich został przysypany w okopie setkami kilogramów ziemi a pomimo tego zdołał się wydostać na powierzchnię. Gdy dostał się do rosyjskiej niewoli - zdołał z niej uciec, podobno dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności. Wielokrotnie ranny, zawsze wracał w pełni sił do swojego pułku. 

Kolejna tragiczna wiadomość dopadła rodzinę Hoffmannów z Trzebin.18 października 1916 roku we Francji zginął Paul Hoffmann ur. 31.8.1887 r. Był kolejnym z Hoffmannów na liście poległych. Wcześniej zginęli Józef i Paul. 

żołnierz artylerii polowej podoficer Otto Handke otrzymał Krzyż Żelazny II klasy za odważne ocalenie działa przed nieprzyjacielem. 

Pod koniec 1916 roku w Piotrowicach było 28 gospodarstw, w których mieszkało 56 mężczyzn i 70 kobiet. Razem 126 osób. W Trzebinach było 17 gospodarstw, w których mieszkało 29 mężczyzn i 52 kobiety. Razem 81 osób. Z tego zestawienia wynika duża przewaga kobiet, co było ewidentnym "efektem wojny" 

Spis inwentarza zwierzęcego w obu wsiach na dzień 1.12.1916 r.

Podobnie jak podczas świąt Bożego Narodzenia w 1915 roku, baron von Lessen podejmował w swoim pałacu w Trzebinach mieszkańców obu wsi oraz dzieci. Z powodu wielu obciążeń te Święta nie były jednak takie same. Tym razem nie obdarowano dzieci tkaninami na nowe ubrania. Mimo to dzieci nie opuszczały pałacu z pustymi rękami.  Gwiazdor obdarował je zeszytami, ołówkami, gumkami do mazania, obsadkami do piór, orzechami, jabłkami i piernikami. 

CDN.

Źródło: Kronika szkoły w Piotrowicach. Archiwum Państwowe w Lesznie

Losy mieszkańców Piotrowic i Trzebin w okresie wojny światowej cz IV

Pobyt Kurta Klunski w Piotrowicach, choć krótki, to jeszcze długo był komentowany przez mieszkańców. Jego opowieści o wojnie światowej działały na wyobraźnię słuchaczy. Młodzież zazdrościła mu oficerskich dystynkcji a starsi odczuwali prawdziwą satysfakcję, że "ich" nauczyciel zawsze o nich pamięta i traktuje jak członków rodziny. Klunska wprost emanował dobrym nastrojem, którym zarażał otoczenie. 

Dobre nastroje miały szanse trwać dłużej bo pod koniec sierpnia 1915 roku obie wsie obiegły wiadomości, o  zdobyciu przez wojska niemieckie i austro-węgierskie twierdzy w Modlinie i Brześciu. Był to powód do świętowania więc starym zwyczajem na domach zawisły flagi i odwołano lekcje w szkole. Szybkie postępy wojsk niemieckich dawały nadzieję, na rychłe zakończenie wojny. Póki co nie szczędzono datków na armię. Mieszkańcy Piotrowic i Trzebin w dalszym ciągu brali udział w zbiórkach charytatywnych. 4 września 1915 r miejscowy nauczyciel postanowił wykorzystać ciepłą aurę i urządzić lekcje botaniki na zewnątrz w ładnych okolicznościach przyrody. Była to jednak nietypowa lekcja. Uczniowie odwiedzali gospodarzy, od których dostawali owoce i warzywa. Zebrano około 150 kg śliwek i jabłek, które następnie przekazano do punktu zbiórki.  7 września 1915 r jedna z dziewczynek mieszkająca w Trzebinach przyniosła do szkoły złotą dwudziestomarkową monetę, czym wzbudziła sensację i podziw nauczyciela. Moneta trafiając do Banku Rzeszy zasiliła nadszarpnięty budżet cesarskich Niemiec. 

Tymczasem napłynęły wieści od Kurta Klumski, który regularnie korespondował ze szkołą w Piotrowicach. 8 września wrócił na front wschodni w okolice Tarnopola, gdzie służył w 24 Dywizji Rezerwowej (48 Brygada, 233 Pułk Piechoty). Klunska czuł się dobrze i żywił nadzieję na szybki powrót do dawnego zajęcia, jakim było nauczanie wiejskich dzieci. 

Zdarzały się i złe wiadomości. Dotyczyły mieszkańców obu wsi walczących na wszystkich frontach tej wojny. Wojna zaczynała dosłownie dziesiątkować całe rodziny. Sytuacja pogarszała się tym bardziej, że z powodu braku młodych żołnierzy zaczęto wzywać do służby wojskowej mężczyzn po czterdziestce jak np. 41 letniego Bruno Eisnera z Trzebin. 13 sierpnia 1915 roku w okopach frontu wschodniego, podczas szturmu na nieprzyjaciela od strzału w głowę zginął strzelec Jan Rosgalla (58 Pułk Piechoty), brat rannego Ludwika Rosgalli. 15 sierpnia 1915 roku zginął syn wyrobnika z Trzebin Józef Hoffmann ur. 31.05.1890 r. (336 Pułk Piechoty, 9 kompania). Jego brat Paul został dwukrotnie ranny w krótkich odstępach czasu. W dniu 26 września we Francji w okopach pod Verdun ciężko ranny został piotrowiczanin Józef Freitag ur. 7.12.1881 (155 Pułk Piechoty). Freitaga nie udało się uratować gdyż zmarł 12 października w wyniku odniesionych ran. Został pochowany na cmentarzu wojennym w miejscowości Sens we Francji. Pozostawił wdowę z dwójką małych chłopców , z których starszy uczęszczał do 2 klasy szkoły w Piotrowicach. Mniej więcej w tym samym czasie lecz na froncie wschodnim nad rzeką Szczarą (dopływ Niemna) ranny w obie nogi został Roman Nitsche z Trzebin, syn Antoniego. Ten niedawno awansowany podoficer został przetransportowany pociągiem sanitarnym do szpitala polowego w Brześciu Litewskim (obecnie Brześć nad rzeką Bug). 

24 października 1915 roku w sali wiejskiej Hinderlicha w Piotrowicach tradycyjnie jak co roku o tej porze odbywał się kiermasz. Miał to być dzień wspólnych zabaw i śpiewów, połączony z konsumpcją wspaniałego jedzenia. Tym razem jednak  było inaczej. Stół, przy którym zgromadziło się niewielu mieszkańców świecił pustkami. W domach brakowało podstawowych produktów więc nikt nie kwapił się aby dodatkowo uszczuplać domowe zapasy. Tylko jeden gospodarz mógł sobie pozwolić na przyniesienie czegokolwiek z domu. W sali panowała przygnębiająca atmosfera. Nikt nie miał zamiaru tańczyć, żartować, bawić się. Było to oznaką tego jak wojna przeorała życie społeczne tych ludzi.  

Poranek 27 października 1915 roku  przywitał wszystkich śniegiem i lekkim mrozem. Niechybnie zbliżała się druga zima tej wojny. To był czas najwyższy aby podobnie jak w ubiegłym roku zbierać materiał na ciepłe ubrania, szyć rękawice i  skarpety dla żołnierzy marznących w okopach. W Piotrowicach i Trzebinach uzbierano 25 marek, z których sfinansowano zakup wełny. Dziewczęta dziargały skarpety i rękawice, które ostatecznie trafiały do punktu zbiórki w Lesznie. 

23 grudnia 1915 roku właściciel majątku w Trzebinach baron Eberhard von Lessen urządził w swoim pałacu uroczystość bożonarodzeniową, na którą zaprosił niektórych mieszkańców Piotrowic i Trzebin wraz z dziećmi. Wspólnie śpiewano kolędy a Św. Mikołaj (zwany w tych stronach Gwiazdorem) rozdawał skromne upominki. Każde dziecko z rodzin pracujących w majątku barona otrzymało zawiniątko z materiałem na nowe ubranie, kawałek ryby, jabłka, orzechy i pierniki. 

W drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia nauczyciel zorganizował akcję charytatywną w celu pozyskania środków na wsparcie wdów, sierot i inwalidów wojennych. Akcja zwana "wbijaniem gwoździ w krzyż" była przy okazji formą zabawy i polegała na tym, że za deklarowaną kwotę pieniędzy  otrzymywało się określonego koloru gwóźdź (brązowy, srebrny, złoty), który następnie wbijano w specjalnie do tego celu przygotowany duży drewniany krzyż lub figurę. Kolor gwoździa zależał od wysokości wpłaty. Śpiewano przy tym pieśni patriotyczne oraz wystawiono dwie sztuki teatralne. Mieszkańcy dopisali - na krzyżu szybko zabrakło miejsca na kolejne gwoździe.  Wieczorem nauczyciel wszedł na stołek i powiesił krzyż nad drzwiami w jednej z klas szkoły. Od tej pory miał symbolizować patriotyzm i ofiarność dla ojczyzny. Nauczyciel był ogólnie zadowolony z przebiegu uroczystości. W końcu sam ją zorganizował. Jednak nie cieszyły go Święta Bożego Narodzenia.  Był już zmęczony i od kilku tygodni czuł, że siły go opuszczają. Organizowanie tego typu akcji wymagało znacznego wysiłku i osobistego zaangażowania. W tych trudnych czasach praca dla dzieci i lokalnej społeczności często przynosiła rozterki i rozczarowania marnymi efektami lub brakiem zrozumienia, dobrego słowa, podziękowania. Do tego dochodził brak środków finansowych. Nauczyciel otrzymywał pensje bardzo nieregularnie a czasami w niepełnej wysokości. Coraz rzadziej mógł liczyć, że ktoś dołoży trochę grosza do organizowanych przez niego akcji. Ileż można dokładać z własnej kieszeni? Trudno jednak całą winę zwalać na sąsiadów, każdego dnia borykających się z biedą i niedostatkiem. Brakowało dosłownie wszystkiego. Brak nafty spowodował, że ludzie żyli w egipskich ciemnościach. Gdzie jest Państwo? Gdzie są władze oświatowe? Do czego to wszystko zmierza - dręczył się schodząc ze stołka. 

CDN.

Chlewnia w Piotrowicach. Z prawej strony magazyn. Stan z 1988 r. Źródło: Zabytek.pl

Źródło: Kronika szkoły w Piotrowicach. Archiwum Państwowe w Lesznie

Losy mieszkańców Piotrowic i Trzebin w okresie wojny światowej cz III

Wiosna 1915 roku była zimna. Często padał deszcz a i śnieg nie był rzadkością. Wszystkim doskwierały braki opału. Na przełomie 1914/1915 roku szkoła w Piotrowicach była ogrzewana jedynie kilka dni. W kwietniu wreszcie zrobiło się trochę cieplej. W sadach zakwitły drzewa owocowe a przydomowe ogródki rozkwitły wiosennymi bylinami. Jednak w obu wsiach panował smutek i rozgoryczenie. Wśród mieszkańców narastało przygnębienie z powodu pogarszającego się zaopatrzenia. Pierwsze sygnały o poległych sąsiadach jeszcze bardziej pogarszały te nastroje.  

14 kwietnia wieczorem w Piotrowicach w sali gospodarza Hinderlicha wystąpił pastor Wilhelm Willigmann - ewangelicki duchowny posługujący w Lesznie. Był znany ze skrajnie nacjonalistycznych, niemieckich poglądów. Po odzyskaniu przez Wielkopolskę niepodległości, z powodu swojej działalności i wrogiemu nastawieniu do polskości został zmuszony do opuszczenia miasta. Teraz jednak siedział za stołem w sali Hinderlicha w Piotrowicach i podniosłym głosem, często gestykulując, wytykał zgromadzonym błędy przy wychowywaniu dzieci w warunkach wojennych. Przy okazji wzywał do wstrzemięźliwości w piciu i jedzeniu. Czasy są trudne, mawiał i dlatego wymagają drastycznych ograniczeń.  

Tymczasem do mieszkańców Piotrowic i Trzebin napływały listy i karty pocztowe  z  wszystkich frontów tej wojny. Młodzi chłopcy pisali do rodziców, mężowie do żon. W listach wyrażali troskę o bliskich, a swój los pokładali w Bogu i nadziei na rychłe zakończenie konfliktu. Na to się jednak nie zanosiło. W maju 1915 roku kolejni mieszkańcy otrzymali wezwanie do armii cesarskiej. Byli to z Piotrowic: Franz Deutsch, Emil Fechner, Franz Handke. Z Trzebin: Józef Łuczak. 

Chwilowe ukojenie przyniosły mieszkańcom obu wiosek wiadomości płynące ze wschodu. W maju 1915 roku na wieść o przełamaniu frontu rosyjskiego w bitwie pod Gorlicami na Podkarpaciu, władze zarządziły wywieszenie flag w każdym domostwie. Zapanowała powszechna radość, wręcz euforia. Wreszcie pojawiła się nadzieja na jakiś przełom. Zadowolenie z ogólnej sytuacji na froncie wschodnim wzrosło jeszcze bardziej wraz z napływającymi nowinami, które bezpośrednio dotyczyły mieszkańców Piotrowic. Pierwsza z nich szczególnie wzruszyła Karola i Eleonorę Hinderlichów. Ich syn Adolf, żołnierz 19 Pułku Piechoty, został odznaczony Krzyżem Żelaznym drugiej klasy. Druga wiadomość rozeszła się szerokim echem w całej okolicy, bowiem dotyczyła lubianego przez wszystkich tutejszego nauczyciela Kurta Klunskę. Walcząc na wschodzie w okolicach Jarosławca za zasługi na polu walki w dniu 13 maja 1915 roku otrzymał z rąk dowódcy Krzyż Żelazny.  Dla niego ta okropna wojna - przynajmniej na razie - miała się zakończyć. W ostatnich dniach maja został bowiem skierowany na kurs oficerski do Legnicy a następnie trafił do obozu szkoleniowego w Lockstedt w Holsztynie (północne Niemcy). Kolejne dobre wiadomości dotyczyły rodziny Maćkowiaków z Trzebin. Ich syn Józef również mógł z dumą nosić Krzyż Żelazny. Przypięto mu go w dniu 6 sierpnia 1915 r. Dobre wiadomości poprawiały nastrój młodzieży. Chłopcy słysząc o sukcesach swoich starszych kolegów, chętniej brali udział w ćwiczeniach wojskowych organizowanych przez nauczyciela. W ramach nauki doskonalili walkę wręcz, posługiwali się wystruganymi z drewna karabinami, ćwiczyli musztrę i i inne wojskowe zachowania. 

Mijały kolejne miesiące wojny. Rodzice poległych otrzymywali okolicznościowe dyplomy sławiące ich zabitych członków rodziny. Jesienne prace polowe zakończono w terminie, dzięki determinacji kobiet i dzieci, które podczas nieobecności synów, mężów i ojców musieli pracować za dwóch a nawet za trzech. Systematycznie organizowano akcje charytatywne dla wdów, sierot wojennych i inwalidów. Kurt Klunska pilnie szkolił się w Lockstedt. Szybko awansował na starszego sierżanta. Latem otrzymał krótki urlop, który wykorzystał na odwiedzenie rodziny w Sycowie. Nie znalazł czasu na przyjazd Piotrowic, nad czym ubolewał. Obiecał sobie, że przy następnej okazji na pewno odwiedzi swoich uczniów w ukochanej szkole. Okazja nadążyła się już w poniedziałek 16 sierpnia. O godz. 23.00, gdy większość mieszkańców wsi kładła się do łóżek, ktoś zapukał do drzwi szkoły. Mieszkający w niej nauczyciel nie spodziewał się takiego gościa! W progu stał uśmiechnięty pruski oficer. Kurt Klunska uścisnął zaskoczonego ale uradowanego nauczyciela. Mężczyźni do późna w nocy rozmawiali, opowiadając sobie o toczącym się życiu na wsi i trudach walki w okopach wojny światowej. Właśnie mijał rok jak Klunska opuścił Piotrowice. Przez ten czas zdążył już walczyć na froncie zachodnim pod Verdun i wschodnim pod Jarosławcem. Teraz jako absolwent obozu szkoleniowego z Lockstedt nosił oficerskie dystynkcje. W tych szczęśliwych dla siebie okolicznościach odwiedził Piotrowice z nadzieją na spotkanie ze swoimi uczniami.  Następnego dnia, Kurt Klunska spotkał się z dziećmi. Został przyjęty kwiatami, jak prawdziwy bohater. Wraz z dawnymi podopiecznymi przechadzał się wzdłuż drogi prowadzącej do Niechłodu. Zaglądał do domostw, serdecznie witał się z ich mieszkańcami. Tego samego dnia ze smutkiem i wzruszeniem opuszczał wioskę. Kolejne dni urlopu zamierzał spędzić u krewnych w Namysłowie. 

CDN.

Źródła: Kronika szkoły w Piotrowicach. Archiwum Państwowe w Lesznie.

Władysław Sieracki z Radomicka z okresu I Wojny Światowej w mundurze piechura. Źródło: album rodzinny p. Miłosza Urbańczaka

Losy mieszkańców Piotrowic i Trzebin w okresie wojny światowej cz II

WSTĘP 

Wzgórza  Combres, położone są 20 km na południe od miasta Verdun we Francji. Podczas I wojny światowej były miejscem niezwykle zaciętych walk toczonych przez żołnierzy armii francuskiej i niemieckiej. Wzgórza miały duże znaczenie strategiczne. Osiągając wysokość 350 m, dominują w lokalnym krajobrazie, zapewniając doskonałą widoczność. Francuzi i Niemcy zaciekle walczyli o całkowite opanowanie tych wzgórz. Z punktu widzenia dowództwa niemieckiego ich posiadanie było kluczowe dla prowadzenia dalszej ofensywy w kierunku Verdun. Wiosną i latem 1915 roku Francuzi przypuścili serię zaciętych ataków na Wzgórza Combres, za cenę bardzo dużych strat. W okresie luty-kwiecień 1915 r stracili blisko 12 tys. żołnierzy. Wspierana ogniem artylerii francuska piechota zdołała zająć jedynie część niemieckich pozycji na zboczach. Szczyt wzgórza pozostał w rękach niemieckich.  W tamtym czasie walki przyjęły formę wojny minowej. Saperzy i górnicy obu stron wydrążyli w zboczu wzgórza, pod pozycjami wroga, liczne tunele (chodniki minerskie), na końcu których (w komorze minowej) umieszczone zostały ładunki wybuchowe. W ten sposób poprzez detonację min zamierzano oczyścić i zająć Wzgórza Combres. Od kwietnia 1915 roku do września 1917 roku zdetonowano łącznie 78 min lądowych (46 niemieckich i 32 francuskie). W wyniku prowadzonej tzw. "wojny minowej" po obu stronach zginęło blisko 50 tys. żołnierzy. Powstałe na skutek eksplozji min lądowych kratery nadal są widoczne, będąc ponurym świadectwem zaciętych walk o Wzgórza Combres.

TO TYLE TYTUŁEM WSTĘPU. 

O wzgórza Combres wiosną 1915 roku walczył kpr. Kurt Klunska, wiejski nauczyciel z Piotrowic w gminie Święciechowa. Wiemy o tym z korespondencji, którą prowadził z tą szkołą lub ze swoimi rodzicami. W jednym z listów Kurt Klunska opisuje tragiczny przebieg walk z Francuzami. Pisze o tym jak Francuzi próbowali przebić się pod Combres. Atak trwał 2-3 dni. Wzgórza były pod takim ostrzałem artyleryjskim, że nie było widać nic poza ogniem i dymem. Zwykle po ostrzale artyleryjskim rozpoczynał się szturm na pozycje zajmowane przez wojska niemieckie. Pisząc o ogromnych stratach w ludziach i sprzęcie Kurt Klunska wspomina o osobistym udziale w walkach. Nauczyciel szkoły w Piotrowicach będąc w tym czasie dowódcą patrolu regularnie, pod osłoną nocy patrolował teren walk. Prawdopodobnie zapuszczał się również na tyły wroga i sprawdzał opuszczone rowy strzeleckie. Podczas jednego z takich patroli natknął się w gęstym lesie na transzeję, która była zajmowana przez Francuzów tylko w ciągu dnia. Dowódca Kurta rozkazał ostrzeliwać to miejsce przy pomocy artylerii ale to działanie było nieskuteczne. Kurt Klunska wpadł na śmiały pomysł aby miejsce to zaminować, a gdy pojawią się tam Francuzi - wysadzić w powietrze. Jego dowódca nie zaakceptował tego pomysłu, dlatego Klunska wykorzystał jego nieobecność i przekonał zastępcę por. Seidla do ryzykownego planu.  Otrzymał 5 funtów dynamitu, spłonkę i 18 metrów lontu. Klunska czekał kilka dni na sprzyjające warunki. Gdy nastały...wraz z towarzyszami z oddziału zaczaił się w pobliżu a gdy Francuzi odeszli, pod osłoną nocy założył ładunki wybuchowe i połączył je spłonką i lontem. Dla wzmocnienia siły wybuchu, na tak przygotowanej minie położył znaleziony niewybuch z francuskiej amunicji artyleryjskiej. Na koniec szybko odczołgał się na bezpieczną odległość i czekał do świtu. Rano w okopie jak zwykle pojawili się francuscy żołnierze. Klunska wyraźnie słyszał gwar rozmów, chwilami śmiechy. Leżąc całą noc w przypadkowym leju po bombie był zmarznięty i wyczerpany. Teraz zgrabiałymi rękoma odpalił lont, który tlił się przez długie 15 minut. Po tym czasie nastąpił ogromny huk. Pęd powietrza spowodowany falą uderzeniową, dał znać Klunsce i jego towarzyszom, że teraz jest czas na zajęcie wrogiego okopu. Rzucili się wiec naprzód ale zostali ostrzelani z sąsiedniego rowu. W tej sytuacji byli zmuszeni wycofać się na swoje pozycje. W wyniku zaminowania francuskiego okopu śmierć poniosło 25 podoficerów. Po tym wyczynie Kurt Klunska cieszył się uznaniem towarzyszy broni. Otrzymał też pochwałę od dowódcy. Na końcu listu serdecznie wszystkich pozdrowił i zapowiedział, że spodziewa się rychłego awansu. 

6 listopada 1914 roku niemiecki Krążownik "EMDEM" został zatopiony przez australijski krążownik lekki HMAS "Sydney" w bitwie morskiej koło Wysp Kokosowych na Oceanie Indyjskim.  EMDEN Był jednym z  najsłynniejszych okrętów tamtego okresu. Samodzielnie "polował" na samotne statki handlowe Wielkiej Brytanii i jej sojuszników.  Uczniowie szkoły w Piotrowicach na rzecz załogi zatopionego okrętu zebrali 1,50 marek. Z tej okazji otrzymali okolicznościowy znaczek, który potwierdzał tą darowiznę. 

Okolicznościowy znaczek potwierdzający udział uczniów szkoły w Piotrowicach w akcji charytatywnej na rzecz załogi zatopionego na Oceanie Indyjskim okrętu EMDEN 

Źródła: 

1. Kronika szkoły w Piotrowicach. Archiwum Państwowe w Lesznie.
2. https://www.facebook.com/Poznanczycy1914.1918
   
   
   

Losy mieszkańców Piotrowic i Trzebin w okresie wojny światowej cz I

28 lipca 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Mieszkańcy Piotrowic i Trzebin słusznie spodziewali się, że lada dzień Cesarz ogłosi powszechną mobilizację. Każdego dnia rodziny wyglądały listonosza, z kartami powołania do wojska.  Aż nastała sobota 1 sierpnia 1914 roku. Po godzinie 18 tej do Piotrowic z sąsiednich Trzebin przybiegł posłaniec. Miał pilną wiadomość z urzędu pocztowego. Rozpowiadał podekscytowany, że pierwsze karty mobilizacyjne lada chwila trafią do adresatów. Pierwszymi mieszkańcami Piotrowic, o których upomniała się armia pruska byli: Hinderlich, Kunze i Nitsche. Każda z depesz zawierała tekst:

 "Natychmiast stawić się w Głogowie!" 

Nauczyciel Kurt Klunska został powołany do wojska w 2 dniu mobilizacji. Przed wyjazdem do Głogowa zdołał jeszcze odwiedzić swój rodzinny dom . 

Mieszkańcy Piotrowic najwcześniej zmobilizowani do walki za cesarza Niemiec:

• Adolf Hinderlich ur. 1893 w Piotrowicach syn Karola i Eleonory. Dwukrotnie ranny w 1917 i 1918 r.
• Gustaw Hinderlich
• Robert Becker , zaginiony w 1817 r.
• Bruno Beissert, ur. 1884 r. w Piotrowicach, ranny w 1918 r.
• Józef Freitag, ranny w 1915 r
• Hugo Kochmann, ur. 1882 w Piotrowicach, ranny w 1914 r.
• Franz Deutch, ranny w 1918 r
• Robert Deutsch ranny w 1917 r.
• Wojciech Wilczkowiak
• Józef Kędziora
• Piotr Reder
• Roman Kunze, poległ w 1916 r.
• Emil Handke, poległ 9.03.1915 r.
• Otto Handke
• Roman Nitsche

Mieszkańcy Trzebin, najwcześniej zmobilizowani do walki za cesarza Niemiec:

• August Nitsche
• Franz Hoffmann
• Paul Hoffmann
• Józef Hoffmann
• Paul Weiss
• August Weiss
• Paul Gertig
• Ludwik Rosgalla
• Paul Kruger
• Wilhelm Gilert
• Antoni Semfleben
• Robert Anders
• Michał Maliński
• Bartłomiej Łuczak

O Ludwiku Rosgalli mówili wszyscy jeszcze na początku wojny. Po odbyciu krótkiego przeszkolenia w Głogowie trafił na front do Francji. Jego wojenne losy mogłyby posłużyć za kanwę filmu przygodowego. Były to jednak losy tragiczne. Podczas walk w bliskiej odległości od Rosgalli wybuchł granat, który uszkodził jego ekwipunek, w tym kolbę karabinu. Rosgalla poradził sobie w ten sposób, że wymienił uszkodzoną kolbę na dobrze zachowaną po poległym koledze. 

23 sierpnia 1914 roku Ludwik Rosgalla walczył dzielnie z bagnetem przytroczonym do broni. Szykował się do walki na śmierć i życie z Francuzami. Gdy po komendzie dowódcy wyskoczył z okopu, został trafiony odłamkiem w dłoń. W wyniku odniesionych obrażeń stracił środkowy palec prawej dłoni. Opatrzony przez  podoficera ruszył w stronę kolumny sanitarnej. Maszerował przez wiele godzin obawiając się, że może trafić do francuskiej niewoli. Pamiętał jak w okopach opowiadano straszne historie na temat okrucieństwa francuskich żołnierzy wobec niemieckich jeńców. Po drodze napotkał rannego niemieckiego żołnierza, którego z niewiadomych powodów pozostawiono bez żadnej pomocy. Rosgalla nie zastanawiając się długo postanowił pomóc nieborakowi. Przerzucił rannego przez ramię i z takim dodatkowym "ekwipunkiem" szedł w nadziei rychłego napotkania oddziału sanitarnego. Wreszcie nad ranem 24 sierpnia wycięczony i ranny Rosgalla dotarł do punktu medycznego. Natychmiast przekazał sanitariuszom rannego towarzysza. Po tym jak jego ręka została opatrzona, zawieziono go do lazaretu (szpitala polowego). 

Ludwik Rosgalla miał możliwość osobiście opowiadać rodzinie i znajomym o swoich wojennych losach. Wkrótce wrócił bowiem do Trzebin. Z powodu poważnych obrażeń ręki nie był zdolny do trzymania broni. Po jakimś czasie okazało się że rana ręki była poważniejsza niż pierwotnie sądzono. Dłoń nie dość, ze pozbawiona środkowego palca to jeszcze nie chciała się goić. Z powodu komplikacji lekarze zmuszeni byli odjąć rezerwiście kolejny palec, tym razem wskazujący. 

Innymi rannymi na frontach I wojny światowej mieszkańcami Piotrowic i Trzebin byli August Gertig i Józef Hoffmann. Nie wiem jak potoczyły się dalsze losy Augusta Gertiga, ponieważ na niemieckich listach strat figurował jako zaginiony. Józef Hoffmann zginął w marcu 1915 r.

Niemieccy mieszkańcy Piotrowic i Trzebin mieli swojego bohatera. Był nim kapral Emil Handke (ur.  27.11.1892) Już na początku wojny został kawalerem Krzyża Żelaznego. Nadawano go za okazywanie męstwa na polu walki. Emil Handke raczej nie miał okazji pokazać krzyża rodzinie. Zginął 9 marca 1915 r.  walcząc w szeregach cesarskich Niemiec w 10 Pułku Ułanów Poznańskich na północnej Bukowinie, 30 km na północ od Kołomyi, odniósł śmiertelną ranę od granatu, który całkowicie zdruzgotał mu lewe podudzie. Pomimo natychmiastowej pomocy, zmarł po krótkim czasie w lazarecie w Kołomyi. Rodzice zmarłego, pan i pani Handke, zostali powiadomieni o bolesnej stracie w długim liście pełnym szczerego współczucia. List zawierał też opis bohaterskich czynów ich syna.

Adnotacja o śmierci Emila Handke na niemieckiej liście strat z marca 1915 r. 

W czasie gdy młodzi mieszkańcy Piotrowic i Trzebin walczyli na wszystkich frontach I wojny Światowej, ich rodziny brały udział w zbiórkach charytatywnych na rzecz żołnierzy niemieckich. Jedną z takich akcji było zbieranie wełnianych ubrań, przekazywanie ich do punktu zbiorczego w Starym Bojanowie a następnie pakowanie i wysyłanie żołnierzom na front. Oprócz tego kobiety z Trzebi i Piotrowic ze starych ubrań szyły koce. Prym w tym dziele wiodła mieszkanka Piotrowic Maria Kunze.

W lutym 1915 roku mieszkańcy obu wiosek zmagali się z niedostatkiem podstawowych produktów. Powszechnie jadano chleb tzw. "wojenny". Z powodu oszczędności zboża wypiekano go z tłuczonych ziemniaków z dodatkiem niewielkiej ilości mąki ziemniaczanej. Propaganda rozpowszechniała nieprawdziwe przecież informację, że "jego cesarska mość również jada chleb wojenny". W domach panowały egipskie ciemności z powodu braku nafty. Z tego powodu przestawiano się na inne źródła światła, w tym przypadku na skażony spirytus. W sklepach ceny poszybowały mocno w górę. 

Źródło: Kronika szkoły w Piotrowicach. Archiwum Państwowe w Lesznie.

Historia szkoły w Piotrowicach - obchody 25 lecia panowania cesarza Wilhelma II Hohenzollerna

16 maja 1912 roku Kurt Klunska po raz pierwszy stanął na progu szkoły w Piotrowicach w gminie Święciechowa. Tak rozpoczęło się jego dorosłe zawodowe życie. Trzeba sobie uczciwie powiedzieć, że z pewnością  nie było  marzeniem tego młodego, energicznego człowieka,  trafić do małej wiejskiej, prowincjonalnej szkółki, ale cóż miał robić. Dopiero co został absolwentem pruskiego Królewskiego Ewangelickiego Seminarium dla Nauczycieli w Lesznie. Formalnie był dopiero kandydatem na nauczyciela. Kurt Klunska urodził się 24 maja 1887 r w Bałdowicach w powiecie Ostrzeszowskim na pograniczu Wielkopolski i Dolnego Śląska. Przyszedł na świat w rodzinie nauczyciela Carla Klunskiego i jego żony Elfriede  z d. Muller. Kurt Klunska objął posadę w miejsce poprzedniego nauczyciela Eduarda Rittermanna. Ten z kolei postanowił zakończyć pracę w tutejszej szkole z przyczyn osobistych. Z dniem 1 maja 1912 roku, na własną prośbę został przeniesiony do szkoły w Osiecznej na stanowisko drugiego nauczyciela. O osobie Rittermanna wiemy nieco więcej niż o Klunsce. Pochodził z Radomina koło Chodzieży, gdzie urodził się 28 września 1881 roku. Egzamin nauczycielski zdał w 25 sierpnia 1902 r w seminarium nauczycielskim w Rawiczu. W Piotrowicach zaczął uczyć od 1 października 1907 roku. 

Kurt Klunska wkrótce po rozpoczęciu pracy w Piotrowicach został skierowany na kurs gimnastyki i gier zespołowych (prowadzenia zajęć sportowych), który zorganizowały władze oświatowe w Lesznie (wówczas Lissa). 

W pierwszej połowie 1913 roku (ostatnim roku pokoju przed wybuchem I wojny światowej) Kurt Klunska organizował w szkole w Piotrowicach uroczystość z okazji 25 lecia panowania cesarza Prus Wilhelma II. 

Wilhelm II ostatni król Prus i cesarz Niemiec (1859-1941) Źródło: wikipedia.org.

Obchody tej rocznicy były powszechne w całym państwie pruskim. Ogólne święto przypadało na 15 i 16 czerwca. W Piotrowicach uroczystość rozpoczęła się w poniedziałek 16 czerwca 1913 roku o godzinie 9 rano. Dzieci już w niedzielę udekorowały salę lekcyjną kolorowymi girlandami i świeżymi kwiatami. Szczególną uwagę poświęcono nowemu portretowi cesarza. Dzieci z Trzebin i Piotrowic osobiście przeprowadziły zbiórkę funduszy na zakup obrazu. Kurt Klunska wspierał podopiecznych, pomagając w zbieraniu funduszy wśród mieszkańców obu wiosek. Zgodnie z jego planem na drugiej stronie portretu cesarza znalazła się lista wszystkich darczyńców wraz ze stosowną dedykacją:

"Na pamiątkę powstania narodu niemieckiego w roku 1813 ufundowano przez uczniów szkoły w Piotrowicach z okazji jubileuszu panowania Jego Królewskiej Mości Wilhelma II."  

Portret Cesarza kosztował 15 marek. Dzieci zebrały 6 marek, władze oświatowe dołożyły kolejne 9 marek i w ten sposób uzbierano całą kwotę. 

Uroczystość rozpoczęła się odśpiewaniem pieśni "Boże, Boże, wysławiamy". Następnie głos zabrał nauczyciel Klunska, który podkreślił osiągnięcia cesarza Wilhelma II w budowaniu wielkiego państwa niemieckiego. Po hymnie narodowym nastąpiło złożenie hołdu cesarzowi. Jeden z uczniów wyrecytował patriotyczny wiersz ku chwale cesarza. 

Źródła: 

1. Kronika szkoły w Piotrowicach. Archiwum Państwowe w Lesznie.
2.  Polona.pl "Teilnehmerverzeichnis zur Provinzial-Lehrerversammlung : Lissa 1913" 

Wrzawa o gościniec w Radomicku cz. III

AKT II. Wersja gościnnego Szczepana Stępczaka

Właściciel gościńca w Radomicku Szczepan Stępczak stawił się u starosty powiatu śmigielskiego Józefa Kopczyńskiego  w dniu 28 grudnia 1921 roku. Na wstępie oznajmił, że urodził się w Grotnikach 31 lipca 1873 roku. Jego żoną jest Anna ze Skorupińskich, którą poślubił w 1895 roku. Jest ojcem dziewięciorga dzieci. Jeden z jego synów zginął służąc w wojsku polskim na wojnie z bolszewikami. Pytany o to czy był karany przyznał, że we wczesnej młodości spędził 6 miesięcy w więzieniu za cyt: "gwałtowność przy bydlęciu". Do Radomicka przeniósł się z Wijewa. 

Na wstępie Szczepan Stępczak odpowiadał na pytania dotyczące listu jaki został wysłany z Radomicka do niejakiego Franciszka Sobolewskiego z Poznania.   Stępczak odciął się od pomysłu, że mógł być autorem owego listu. Stwierdził jedynie, że napisał go osobiście sołtys Bednarczyk lecz za przyzwoleniem Stępczaka. List zawierał prośbę o pomoc w rozwiązaniu "kwestii księdza Franciszka Roepke". Mówiąc wprost: autorzy listu domagali się usunięcia proboszcza z administrowania parafią w Radomicku. Kim był Franciszek Sobolewski? To największa zagadka tej historii. Nie udało mi się ustalić, dlaczego Stępczak i Bednarczyk zwracali się ze swoją nietypową prośbą właśnie do niego. W każdym razie nie ulega wątpliwości, że Franciszek Sobolewski był bratem Michaliny Bednarczyk, żony brata Szczepana Bednarczyka - Michała. Sobolewski spotkał się z Bednarczykiem i Stępczakiem w gościńcu Stępczaka w 1919 roku po pogrzebie Michaliny. Podczas tego spotkania poruszano sprawę konfliktu Stępczaka z księdzem Roepke, dotyczącym gościńca. Stępczak żalił się Sobolewskiemu, że proboszcz zarzuca mu rzekome złośliwe urządzanie hucznych zabaw w swoim lokalu a także organizowanie podczas niedzielnych mszy ćwiczeń organizacji sokolskiej. Franciszek Sobolewski wysłuchał tych skarg i obiecał pomóc. Zostawił nawet swój adres aby w razie zaostrzenia konfliktu powiadomić go o tym listownie. List został wysłany przez sołtysa Bednarczyka 21 lutego 1921 roku. 

Franciszek Sobolewski to postać tragiczna. Urodził się w Morownicy w 1875 roku w rodzinie gospodarzy Ignacego i Julianny z Kasperskich. Był uczestnikiem Powstania Wielkopolskiego pseudonim "Ślepowron". Odznaczony Medalem Niepodległości. Był jednym z wnioskodawców powstania Związku Weteranów Powstań Narodowych RP 1914-1919. członek Zarządu Głównego tej organizacji, pełniącym funkcję ławnika, członek koła Jeżyce oraz jego prezes w 1933 r. Pracował jako urzędnik ministerialny (możliwe, że miał coś wspólnego z Ministerstwem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Ministerstwo to odpowiadało między innymi za stosunki między Państwem a Kościołem).  W czasie niemieckiej okupacji pracował jako księgowy. W 1940 roku wraz z rodziną został wysiedlony do Generalnej Guberni do Krakowa. W marcu 1941 roku trafił do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen (koło Oranienburga w Niemczech). Numer obozowy: 037079. W czasie pobytu w obozie kilkukrotnie przebywał w budynku szpitalnym. Według archiwów obozowych zmarł na czerwonkę w dniu 24.10.1942 roku.    

Wróćmy do gościnnego Stępczaka. 

Właściciel gościńca w Radomicku kategorycznie zaprzeczył jakoby na przekór księdzu  demoralizował młodzież, urządzając huczne zabawy w swojej restauracji. Wyjaśnił również dlaczego jego syn nie chciał chodzić na nauki do księdza (prawdopodobnie chodziło o naukę przed sakramentem I Komunii Św.) Stępczak stwierdził, że chłopak nie mógł uczestniczyć w nauce ponieważ pomagał w czasie choroby ojca w gospodarstwie. Aby usprawiedliwić syna posłał do księdza córkę, ale ksiądz nie uwierzył w te tłumaczenia. Zapowiedział, że ukarze krnąbrnego chłopaka. 

W swoim wystąpieniu przed starostą Kopczyńskim właściciel gościńca nieprzychylnie wypowiadał się na temat postawy ks. Franciszka Roepke wobec Polaków, polskiego rządu i polskich urzędników. Swoje krytyczne uwagi wobec Naczelnika Państwa (J. Piłsudski) miał wyrażać wprost z ambony radomickiego kościoła. Stępczakowi nie podobało się, że ksiądz proboszcz w swoim kazaniu krytykował polskich królów. Opowiadał między innymi o tym, że król Kazimierz Wielki zlecił utopić jednego z księży katolickich (zapewne chodzi tu o przekaz Jana Długosza, w którym król Kazimierz Wielki miał dopuścić się zlecenia zamordowania księdza Baryczki przez utopienie go w Wiśle). Dla porządku należy dodać, że Szczepan Stępczak również figuruje na listach Powstańców Wielkopolskich. 

W tym budynku ponad 100 lat temu znajdowała się gospoda Zgaińskiego. Żródło: https://www.google.com/maps/place/Radomicko 

Zdjęcie z dawnej pocztówki. Przedstawia gospodę Zgaińskiego w Radomicku. Pocz. XX w.

CDN

Źródła z których korzystałem: 

Akta Starostwa Powiatowego w Śmiglu 1919-1932. Archiwum Państwowe w Lesznie.